Digitaal muziekaanbod en persoonlijke touch

In mijn vorige blogpost Mag het downloaden iets menselijker ben ik niet ingegaan op de rol die de bibliotheek daarbij zou kunnen spelen. Dat spreekt voor zich, want muziek downloaden van een bibliotheekwebsite is momenteel nog niet mogelijk, tenminste niet op een in mijn ogen gebruiksvriendelijke manier. De muziek uit de catalogus van de Centrale Discotheek Rotterdam, ontsloten via Muziekweb, heeft DRM en is slechts beperkte tijd houdbaar. Consumentenervaringen uit het verleden hebben wel aangetoond dat dit een kansloze strategie is.

En dit is jammer, want zowel als gebruiker en als aanbieder weet ik dat het aanbod van de CDR uniek is. Toen de bibliotheek voor mij zo'n 15 à 20 jaar geleden de voornaamste bron van muzikale kennis was, maakte ik via een vriendelijke bibliothecaris, Dale Carr, kennis met de catalogus van de CDR. Uit een la onder de uitleenbalie van de bibliotheek in Groningen werd een dik boekwerk tevoorschijn gehaald dat voor mij geruime tijd de poort naar bestaande, maar tot dat moment door mij nimmer gevonden muziek zou zijn. Een soort muziekbijbel eigenlijk. De betrokkenheid van Dale maakte dat het zoeken naar muziek een waar avontuur werd, voor hem waarschijnlijk evenzoveel als voor mij. Resultaat was zelfs het organiseren van muziekavonden, waarbij we elkaar en anderen kennis lieten maken met onze collecties. Persoonlijk dus.

In de bibliotheek te Leeuwarden heb ik vandaag de dag dezelfde ervaring, maar dan als aanbieder. Nog steeds zijn bibliotheekgebruikers aangenaam verrast door het aanbod van de CDR. Het enige verschil is dat de catalogus zich niet meer bevindt in een boekwerk onder het bureau, maar op het web. En gebruikers stellen het ook (nog steeds) op prijs dat zij in hun zoektocht worden bijgestaan door een deskundig iemand, al ware het alleen maar om de euforie te delen wanneer die ene bijzondere opname aanwezig is. En het gebruik is onveranderd: van puur individueel tot het gebruik van opnames voor muziekavonden.

Mijn eerdere roep om meer menselijkheid is dus iets wat door de bibliotheek ingevuld wordt. Grote uitdaging is dan om te kijken of deze persoonlijke touch ook binnen (of naast?) een downloadservice gerealiseerd kan worden.

Mag het dowloaden iets menselijker?

Het internet opent muzikale deuren. Ik ontdekte dat toen ik begon met studeren en via nieuwsgroepen in contact kwam met mensen die mijn persoonlijke smaak deelden. Hierdoor werd ik geattendeerd op een fenomeneen dat ik slechts als buitenstaander kende: tapetraden. De werkwijze was simpel. Via een website, Tape Trader Network, konden contacten gelegd worden met gelijkgestemde zielen en werden lijsten met beschikbare muziek uitgewisseld. Vervolgens was er een ruilprincipe op van toepassing. Ik wil dit van jou en dan krijg jij dat van mij. Voor alle duidelijkheid: het betrof hier geen reguliere uitgaven, maar opnames van concerten, interviews, radioprogramma's etc. Officiële releases waren eenvoudigweg niet toegestaan.En, oh ja, alles op cassettes.
Via het network kon ik daardoor een ruime collectie van Frank Zappa- en Britse 70's progrock bootlegs opbouwen en deze vervolgens weer ruilen met andere verzamelaars. Elke keer als er weer een bubbeltjesenvelop op de deurmat plofte was weer een spannend feestje. Zou de opname zo goed zijn als beloofd? Was dit het concert van die langverwachte eerste keer dat nummer X of Y live uitgevoerd werd? Liet in dit interview de zanger echt het achterste van zijn tong zien?

Een band die op het Tape Trader Network ruimschoots vertegenwoordigd was, was The Grateful Dead. In een artikel in The Guardian van dit weekend worden zij aangehaald als visionairs van het web. Door hun fans, de Deadheads, te stimuleren in het opnemen van liveconcerten en deze met elkaar uit te wisselen, voorzag de band dat zij hiermee haar eigen promotie verzorgde. In tegenstelling tot het beperken van fans in hun uitwisseling van muziek trachtte de The Dead hen juist te prikkelen concerten te bezoeken, de meest waanzinnige live-opnames te maken en deze in omloop te brengen. De band spon vervolgens garen bij de verkoop van merchandise doordat concerten steevast uitverkocht waren. Geen tunnelvisie wat betreft het verkopen van albums dus, maar het bieden van een totaalervaring (fanmeetings, concerten, uitwisseling van bootlegs, merchandise én albumverkoop).

In hetzelfde Guardian-artikel wordt David Bowie aangehaald die in 2002 stelde dat muziek

"is going to become like running water or electricity"

Hij voorzag, met andere woorden, een wereld waarin muziek alomtegenwoordig zou zijn. Op elke plek, op elk moment de muziek waaraan iemand behoefte heeft. De opkomst van streaming diensten als Spotify en YouScrobble zijn hiervan sprekende voorbeelden.

Het overal kunnen krijgen wat je hebben wilt heeft voor mij echter ook een keerzijde. Er is namelijk niets leuker dan iets te vinden waarnaar je lang hebt moeten zoeken of moeite voor hebt gedaan. Of waaraan een persoonlijk verhaal of boodschap vastzit. Een puur menselijke eigenschap lijkt me.

Afgelopen weekend wisselde ik via Rapidshare muziek uit met een vriendin die ik lang niet meer had gesproken, maar met wie ik altijd een muzikale verwantschap deelde. Het werkte volgens het aloude principe ik iets voor jou en jij iets voor mij. Resultaat is dat we schitterend materiaal aan onze verzamelingen hebben toegevoegd, maar daar vanzelfsprekend ook over communiceren. Dat beetje menselijkheid zou ook opgenomen worden in al die innovatieve muziekdiensten. Alsof je een download ervaart als die op de deurmat neerploffende bubbeltjesenvelop.

Muziekservice Guvera: het merk is de zender

Wired trok mijn aandacht met het bericht Free, Ad-Supported Music … With a Twist. Onderwerp is de Australische muziekdienst Guvera en haar verdienmodel in het bijzonder. Guvera laat adverteerders namelijk hun merk verbinden met een muziekkanaal. Dit betekent dat een bepaald kanaal geheel is aangekleed met de uitstraling van het merk, maar daar staat tegenover dat er geen commercials worden vertoond. Luisteren zonder hindernissen dus, temeer daar het gebruik gratis is.
Voorwaarde voor het slagen van de dienst is vanzelfsprekend de bereidheid van merken zich in te kopen. Zonder merk geen muziek. De dienst wordt in de VS vanaf 30 maart gratis aangeboden aan in eerste instantie 100.000 gebruikers en heeft al flink wat startkapitaal opgehaald.

Interessant is natuurlijk de vraag in hoeverre niet-mainstream muziek binnen dit model een kans maakt en wel om twee redenen: ten eerste dient er een merk te zijn dat kapitaalkrachtig genoeg is een zender te 'branden' en ten tweede dient een nichepubliek haar weg te vinden naar een site die commercie met een grote C schrijft. Het is in ieder geval goed te zien dat de markt van vrije download- en streamingsites erg in beweging is.

Vlaamse evaluatie van DigiLeen: zoeken naar een streaming alternatief

Johan Mijs (Bibnet) heeft een Vlaamse evaluatie van DigiLeen opgesteld. De conclusie luidt als volgt:

Bibnet heeft een eigen pilootproject opgestart om de ontwikkeling van alternatieve muziekdienst te onderzoeken. Bibnet blijft ook in overleg met CDR over een streaming-opvolger voor DigiLeen. De contouren van alternatief zijn duidelijk: streaming en beluisterbaar binnen een internetbrowser, onmiddellijk en maximaal geïntegreerd binnen de zoekomgeving van de bibliotheek en een uitgebreider aanbod.

In tijden waarin ons de Spotify's en Last.FM's om de oren vliegen en ook iTunes zich waarschijnlijk in de streamingstrijd mengt is de oplossing die de bibliotheek biedt op zijn zachtst gezegd gedateerd. Ten eerste is het installeren van een speciale applicatie teveel gevraagd, zeker als dat ook niet van een leien dakje gaat (van de Vlaamse gebruikers lukte het slechts 30% dit succesvol te laten zijn). En als die applicatie dan ook slechts op een Windows-PC draait raak je wat mij betreft fundamenteel probleem: het sluit gebruikers buiten, wat haaks staat op het uitgangspunt van de bibliotheek: vrije en onbeperkte toegang tot kennis, wetenschap, cultuur en informatie.

Het DigiLeenproject, waarvan de pilotfase in Vlaanderen is verlengd tot 1 oktober 2010, laat ondanks zijn beperkingen echter wel zien dat het relatief onbekende aanbod voldoet aan een behoefte: 75% van het aanbod is wel eens geleend. Wat dat aangaat een schoolvoorbeeld van het Long Tail-principe én het voornoemde uitganspunt van bibliotheken. Des te meer een reden om zo snel mogelijk een oplossing te bieden die technisch up-to-date is en een nog groter deel van de collectie ontsluit.

Toename streamen & downloaden gaat hand in hand

Zoals reeds aangehaald in een eerdere blogpost is Cory Doctorow van mening dat de toename van het gebruik van streaming services als Last.FM en Youtube geen oplossing biedt voor het probleem van (illegaal) downloaden. In The Guardian wijdt Doctorow uit over deze, in zijn ogen, misvatting. Hij stelt allereerst dat er wat hem betreft geen onderscheid bestaat tussen streamen en downloaden. In beide gevallen, stelt hij, is er sprake van internetverkeer over uiteenlopende protocollen waarbij een eindgebruiker op zijn eigen apparaat (computer, tv, mobiel) media tot zich neemt. Het enige wat downloaden tot downloaden maakt is volgens Doctorow het feit dat het bestand wordt opgeslagen. Dat streamingdevices deze mogelijkheid niet automatisch hebben betekent geenszins dat opslaan onmogelijk is. Technisch is het namelijk prima haalbaar, al vereist het wat sleutelwerk aan de software. De entertainmentindustrie is daarmee in zijn ogen naïef en ziet streamingdiensten als een schijnoplossing.
Doctorow stelt zelfs dat een stijgend gebruik van streaming services slechts zal leiden tot een toename van het downloaden. Mensen blijven namelijk verzamelaars en wanneer het kennismaken met nieuwe muziek, films etc door betere streams eenvoudiger en laagdrempeliger wordt neemt daartoe ook de behoefte tot verzamelen toe. Dit zal volgens Doctorow op zijn beurt weer leiden tot zwaardere maatregelen van de entertainmentindiustrie om dit aan banden trachten te leggen. Een ouderwets vicieuze circel dus.

Gaat streamen het downloaden vervangen?

Op P2P Net is een interessant vraaggesprek tussen Don Tapscott en Cory Doctorow verschenen. Het interview wordt gebruikt voor het boek Rebuilding the World van Tapscott en co-auteur Anthony D. Williams dat in het voorjaar uitkomt. De insteek van Tapscott is dat streaming media het probleem van (illegaal) downloaden oplost. Doctorow zet hier echter enkele kanttekeningen bij:

1. Verzamelaars hebben behoefte aan het bezitten van materiaal. (Ik schreef hier eerder ook wat over: Spotify en de collectioneur)
2. Er zullen zonder veel moeite (illegale) streaming clients ontwikkeld worden die het materiaal ook opslaan.
3. Aanbieders van draadloze verbindingen worden door gebruikers slecht beoordeeld.
4. Fysieke opslagmedia zijn erg goedkoop (het Fedexen van harddrives is sneller dan het streaming beluisteren van media).
5. Privacy: de aanbieder weet altijd waar en wanneer en met wie je welke media tot je neemt.
6. Is streaming media overal beschikbaar (ondergronds, hoog in de lucht)?

The new keynote "Rebuilding the World" by Don Tapscott from Sogeti VINT on Vimeo.