Verboden: media met DRM

Vaak wordt aangehaald dat bibliotheken hun gebruikers middels amateuristisch aangebrachte a-4tjes wijzen op allerhande zaken die verboden zijn: praten, roken, eten, drinken, meenemen van jassen en tassen etc. etc. Ook gisteren in de presentatie van Michael Stephens op UGame Ulearn kwam dit weer voorbij. En vooral dat dat toch niet meer kan. Bibliotheken zijn namelijk een plek waar in vrijheid genoten kan worden van cultuur in de meest brede zin.

Er is echter een verbod waarvan ik zou wensen dat bibliotheken zich daarachter wel zouden scharen: DRM op digitale media. Een enigszins vreemde eend in de bijt van het symposiumprogramma, en wellicht daardoor weggestopt in een achterafkamertje tijdens de pauze, was een discussie over ebooks. Vanwege een aangepast aanvangstijdstip kreeg ik niet alles mee, maar de eerste term die ik voorbij hoorde komen was, helaas weinig verwonderlijk, piraterij. De moed zakte me bijna in de schoenen toen ik daarbij het onwerkelijke beeld voorgeschoteld kreeg van een rijtje in strakke pakken gestoken heerschappen, sommigen arrogant onderuit gezakt en niet ingaand op de essentie. Het ging over hoe en wanneer er ebooks beschikbaar zijn in bibliotheken. En de belofte dat dit wel eens binnen een jaar zover zou kunnen zijn, waarop uit de zaal verheugd werd gereageerd.

Maar waar was de vraag *waarom* bibliotheken ebooks beschikbaar zouden moeten stellen? Kunt u zich kasten vol met reguliere boeken voorstellen die eerst door de bibliothecaris van een slot ontdaan moeten worden? Dat deze bibliothecaris de lener vervolgens vergezelt bij elke keer dat het boek ter hand wordt genomen? Dat deze bibliothecaris het boek wegneemt wanneer er 'onoorbare' dingen (bijvoorbeeld het uitlenen aan een vriend, of het maken van een kopie) mee worden gedaan? Natuurlijk niet!

Dit is echter wel wat gebeurt wanneer een ebook, voorzien van DRM, wordt uitgeleend, zelfs wanneer je het koopt. En bibliotheken zouden hiertegen stelling moeten nemen. Het is niet onze taak een (financieel) probleem dat uitgevers hebben bij onze gebruikers neer te leggen. Het is niet onze taak te controleren of er een kopie is gemaakt en daartegen maatregelen te treffen. Wij hebben er namelijk niet voor gekozen dat kopieren in het digitale tijdperk door bepaalde partijen als een auteursrechtelijke inbreuk wordt beschouwd.

Het is onze taak in te staan voor vrije verspreiding van informatie en het garanderen van privacy van onze gebruikers. Deze neemt echt geen andere hoedanigheid aan wanneer er in plaats van een regulier boek een cd of een ebook wordt geleend. We zouden trots moeten zijn te kunnen zeggen dat wij ebooks onder deze voorwaarden daarom niet als uitleenmedium kunnen accepteren.

--
als inspiratie voor deze post fungeerde Doctorow's How to Destroy the Book.

DRM-loze muziek in de bibliotheek

Vorige week was ik aanwezig bij een lezing van Mars Mertens bij het Muziek Centrum Nederland, mede georganiseerd door de Nederlandse Vereniging voor Muziekbibliotheken. Hij toonde een aantal voorbeelden van streaming muziekdiensten en merkte daarbij terecht op dat de bibliotheek voor bijvoorbeeld Spotify een interessante partner zou kunnen zijn. Spotify wil dit jaar haar dienst beschikbaar stellen voor Nederlandse gebruikers en is hierover momenteel in onderhandeling met Buma/Stemra. Dit is natuurlijk een uitgelezen moment voor de VOB om bij aan te schuiven.

Een paar dagen later las ik het interessante artikel First foray into DRM-free music downloads for libraries. De strekking hiervan is dat, wanneer een bibliotheek digitale muziek aanbiedt, DRM geen optie is. De praktijk van het luisteren naar muziek sluit eenvoudigweg niet aan bij het gegeven dat muziek na bijvoorbeeld twee weken automatisch in het luchtledige verdwijnt. Het repetitieve karakter van het luisteren vraagt er om dat de muziek, wanneer aangeschaft (al dan niet betaald) altijd voorhanden is. Het faciliteren van een streaming aanbod kan hierin voorzien, al heb ik hierbij wel wat bedenkingen zoals beschreven in mijn eerdere post Spotify en de collectioneur.

De dienst Freegal vormt in eerste opzet een aardig voorbeeld van hoe het zou kunnen werken. Een songcatalogus (in dit geval aan Sony Music gelieerde labels) wordt zonder DRM via de bibliotheek beschikbaar gesteld aan gebruikers. De bibliotheek betaalt op voorhand voor een maximum aantal te downloaden nummers die de klant zonder DRM-restrictie op stick, iPod, laptop etc. kan zetten. Hierbij wordt, terecht, voor lief genomen dat deze nummers later wellicht aan derden worden doorgegeven. Dat is namelijk toch niet te controleren. Nadeel van Freegal is echter dat er een beperking op het aantal downloads zit van 20 tracks per persoon per maand. Het downloaden van bijvoorbeeld twee albums met ieder 12 numers zit er dus niet in.

Duidelijk is wat mij betreft echter dat het aanbieden van digitale muziek redelijk eenvoudig gerealiseerd kan worden. De diensten zijn er en de gebruikers zijn er. Het zou fantastisch zijn wanneer het aanbod van bijvoorbeeld Spotify, aangevuld met de catalogus van Muziekweb, aangeboden kon worden. De bibliotheek kan hierin de rol van distributeur vervullen en de diensten aanbieden als een extra service. Momenteel is het nog niet meer dan dat, maar dat kon wel eens snel veranderen.

MCN Muziektrends Mediathecarissen

View more presentations from Mars Mertens.

Filesharing zit in onze genen

Het uitwisselen van bestanden op het internet zit in onze genen, aldus de Amerikaanse professor Clay Shirky. Hij poneerde deze stelling in een lezing op het South by Southwest Interactive Festival dat momenteel plaatsvindt in Austin, Texas.

Volgens Shirky heeft de opkomst van uitwisseldienst Napster gezorgd voor een fundamentele verschuiving in hoe het bezit van muziek wordt ervaren. Waar muziek in het tijdperk van de geluidsdrager werd gezien als een fysiek goed, wordt het digitale muziekbestand volgens hem beschouwd als informatie. En omdat informatie geen fysieke component heeft is uitwisseling ervan, behalve in technisch-, ook in mentaal opzicht eenvoudiger. Volgens Shirky beantwoordt het daarmee aan de natuurlijke menselijke behoefte deze informatie te delen, wat vervolgens ook nog eens als prettig wordt ervaren.

Ik kan me persoonlijk goed vinden in het argument dat een digitaal bestand in mindere mate, of zelfs helemaal niet, wordt gezien als bezit. Is het daarmee echter ook minder waard? In financieel opzicht absoluut. Ook digitale muziek waarvoor betaald is blijft 'voordeliger' dan een cd. Dat maakt het ook gemakkelijker weg te geven. In muzikaal opzicht blijft de waarde vanzelfsprekend gelijk, sterker nog, de waarde kan er zelfs door toenemen. De mogelijkheid te delen vergroot namelijk ook de mate waarin je met gelijkgestemden kunt bomen over datgene waarnaar je luistert.

Dit laatste, wat Shirky waarschijnlijk bedoelt met 'prettig', is een groot goed, ook voor de muziekindustrie. Het biedt namelijk de kans zakenmodellen te baseren op de natuurlijke drive van de consument gezamenlijk te ervaren. Die natuurlijke drive zou door de industrie gekoesterd moeten worden, want is eindeloos en vooral erg positief van aard. Heel wat anders dus dan het negatieve imago dat de industrie momenteel over zichzelf afroept met DRM, absurde rechtszaken, three strikes en Acta. En misschien kunnen de bibliotheken dan ook eens zonder al teveel problemen digitale bestanden gaan aanbieden.

4 mei 2010: Day Against DRM

De Free Software Foundation (FRF) heeft 4 mei 2010 uitgeroepen tot Day Against DRM. Op deze dag zal er door de FSF en zusterorganisaties wereldwijd aandacht worden gevraagd voor de problemen van digitale restricties op content. Op de website Defective By Design wordt een opsomming gegeven van een decennium met DRM-restricties, maar ook succesvolle protesten daartegen.

Digitaal muziekaanbod en persoonlijke touch

In mijn vorige blogpost Mag het downloaden iets menselijker ben ik niet ingegaan op de rol die de bibliotheek daarbij zou kunnen spelen. Dat spreekt voor zich, want muziek downloaden van een bibliotheekwebsite is momenteel nog niet mogelijk, tenminste niet op een in mijn ogen gebruiksvriendelijke manier. De muziek uit de catalogus van de Centrale Discotheek Rotterdam, ontsloten via Muziekweb, heeft DRM en is slechts beperkte tijd houdbaar. Consumentenervaringen uit het verleden hebben wel aangetoond dat dit een kansloze strategie is.

En dit is jammer, want zowel als gebruiker en als aanbieder weet ik dat het aanbod van de CDR uniek is. Toen de bibliotheek voor mij zo'n 15 à 20 jaar geleden de voornaamste bron van muzikale kennis was, maakte ik via een vriendelijke bibliothecaris, Dale Carr, kennis met de catalogus van de CDR. Uit een la onder de uitleenbalie van de bibliotheek in Groningen werd een dik boekwerk tevoorschijn gehaald dat voor mij geruime tijd de poort naar bestaande, maar tot dat moment door mij nimmer gevonden muziek zou zijn. Een soort muziekbijbel eigenlijk. De betrokkenheid van Dale maakte dat het zoeken naar muziek een waar avontuur werd, voor hem waarschijnlijk evenzoveel als voor mij. Resultaat was zelfs het organiseren van muziekavonden, waarbij we elkaar en anderen kennis lieten maken met onze collecties. Persoonlijk dus.

In de bibliotheek te Leeuwarden heb ik vandaag de dag dezelfde ervaring, maar dan als aanbieder. Nog steeds zijn bibliotheekgebruikers aangenaam verrast door het aanbod van de CDR. Het enige verschil is dat de catalogus zich niet meer bevindt in een boekwerk onder het bureau, maar op het web. En gebruikers stellen het ook (nog steeds) op prijs dat zij in hun zoektocht worden bijgestaan door een deskundig iemand, al ware het alleen maar om de euforie te delen wanneer die ene bijzondere opname aanwezig is. En het gebruik is onveranderd: van puur individueel tot het gebruik van opnames voor muziekavonden.

Mijn eerdere roep om meer menselijkheid is dus iets wat door de bibliotheek ingevuld wordt. Grote uitdaging is dan om te kijken of deze persoonlijke touch ook binnen (of naast?) een downloadservice gerealiseerd kan worden.

De haat-liefdeverhouding tussen Apple en DRM

Defective By Design heeft in een post op haar website de aandacht gericht op de verwachte tablet van Apple. Nou en? Wie niet? zou je kunnen zeggen. Het gaat in het bericht echter niet over design en innovatie, maar over de mate waarin Apple het apparaat hoogstwaarschijnlijk dicht timmert. DRM dus. Waar Apple met de iTunes Music Store nog succesvol een lans brak voor het zonder restricties aanbieden van muziek (Rip. Mix. Burn) is dat bijvoorbeeld bij de iPhone in het geheel niet het geval. Apps (succesvol) zijn slechts verkrijgbaar in de officiële appstore en het jailbreaken van de iPhone om externe apps te kunnen installeren is verboden. Vreemd is dat toch. Je koopt een dure telefoon, maar de maker ervan, waarmee je dan toch niets meer mee te maken zou moeten hebben, bepaalt nog steeds wat je ermee uitspookt. Heb je je iPhone ge-jailbreakt? Dan maken wij het met de volgende update gewoon weer onmogelijk.

Wat ik persoonlijk het vervelendst vind is dat juist een bedrijf als Apple, waarvan ik een groot liefhebber ben, DRM zo omarmt. De alliantie met Google tegen bijvoorbeeld de marktdominantie van Microsoft droeg bij aan mijn positieve gevoel bij Steve Jobs en co. Maar nu Apple en Google steeds meer tegenover elkaar komen te staan en er zelfs een duivels pact met Microsoft lonkt begint die liefde danig te bekoelen. Apple staat in mijn ogen voor creativiteit. Maar creativiteit bestaat niet zonder vrijheid. En met DRM (en zeker met een partner als Microsoft) wordt vrijheid ernstig beknopt. Ik hoop dat Apple dat inziet en haar DRM-beleid verandert. Ik ben echter bang dat dat ijdele hoop is.

Cory Doctorow: How To Destroy The Book

Ik heb zelden een vuriger pleidooi gelezen voor de juiste inzet van copyright en de nadelen van DRM dan in Cory Doctorow's How To Destroy The Book. De bevlogenheid en liefde voor het boek, ook in digitale vorm, spat er werkelijk vanaf, zeker in tegenstelling tot de huidige DRM-systemen (je bezit geen ebook, maar je hebt het in licentie) en de voortdurende ACTA-farce. Laatstgenoemde ontwikkelingen worden door Doctorow tot op het bot ontleed en maken duidelijk dat het verschil met vrijheid van meningsuiting en onbeperkte toegang tot- en gebruik van informatie nauwelijks groter kan zijn.

"If you’re a librarian or an archivist, don’t buy the media that has the abusive license terms associated with it, and especially don’t buy media with DRM, and especially especially, don’t buy media with DRM that tracks your patrons’ reading habits. Librarians have fought for centuries for the intellectual freedom of their readers."

How To Destroy The Book

View more documents from Edwin Mijnsbergen.

Welke kansen biedt het downloadverbod de bibliotheekwereld?

Zoals onlangs geworden is streeft het kabinet naar een downloadverbod dat binnen drie jaar operabel is. Voorwaarde van het verbod is dat er voldoende legale alternatieven voorhanden moeten zijn waarvan de consument gebruik kan maken.

Ik geloof niet in het feit dat illegale bestandsuitwisseling ooit uitgebannen kan worden. Er zal altijd een harde kern blijven die zich weigert te conformeren aan (nieuw) beleid en technisch genoeg onderlegd is om in de krochten van het web door te gaan met filesharing.

Er zal denk ik echter een relatief grotere groep gebruikers zijn die deze moeite niet neemt en haar heil zoekt bij de legale alternatieven. Het is deze groep gebruikers die in eerste instantie voor de bibliotheek interessant is. Om aan de vraag te voldoen dient er echter wel een instrument voorhanden te zijn dat aan hun behoefte aan muziek voldoet.

Ik denk dat die behoefte voor een groot deel in het digitale domein gevonden moet worden. Ikzelf neem als voorbeeld de 3voor12 Luisterpaal van de VPRO. Bezoekers van de site kunnen hier volldige nieuw uitgekomen kwaliteitsalbums als stream beluisteren, maar niet downloaden of kopen. Wel kunnen gebruikers tags toevoegen en de albums een waardering toekennen.

3voor12 bedient slechts het popminnend publiek, maar bibliotheken hebben natuurlijk een oneindig brede doelgroep. Wanneer zij het Luisterpaalprincipe kunnen toepassen op nieuwe releases, maar daarnaast natuurlijk op bijzondere collecties, zal dit positieve effecten hebben: gebruikers maken gratis kennis met (nieuwe) muziek en bij voldoende belangstelling zal dit leiden tot fysieke uitleningen.

In het huidige principe van DigiLeen geloof ik zelf niet. Als muzikaal grootgebruiker wil ik niet gebonden zijn aan een luisterrestrictie van een aantal dagen. Het rippen van een cd mag dan officieel niet mogen, het is voor het merendeel van de gebruikers waarschijnlijk wel de voornaamste reden een album te lenen. Een gedoogbeleid lijkt me hier daarom op zijn plaats, al gooit het opheffen van de Thuiskopieheffing hier natuurlijk weer roet in het eten.

Een en ander vraagt in ieder geval om een proactieve houding van de bibliotheekwereld. De mogelijkheid ligt er om een serieuze speler te worden bij het aanbieden van digitale muziekcontent, maar dan dient er een volwassen project van gemaakt te worden dat beantwoordt aan de wensen van gebruikers en 100% van deze tijd is (wat mij betreft dus geen Digileen).

ps.

Het tegen betaling downloaden van een album uit een digitale bibliotheekcatalogus zou natuurlijk de kortste klap zijn, maar opent weer aan andere discussie. Moeten we wel of geen winkel zijn en kunnen we uberhaupt de concurrentie aan met de Bollen en iTunessen van deze wereld.

[Edit: Dit stuk verscheen eerder op Bibliotheek2.0]