DRM-loze muziek in de bibliotheek

Vorige week was ik aanwezig bij een lezing van Mars Mertens bij het Muziek Centrum Nederland, mede georganiseerd door de Nederlandse Vereniging voor Muziekbibliotheken. Hij toonde een aantal voorbeelden van streaming muziekdiensten en merkte daarbij terecht op dat de bibliotheek voor bijvoorbeeld Spotify een interessante partner zou kunnen zijn. Spotify wil dit jaar haar dienst beschikbaar stellen voor Nederlandse gebruikers en is hierover momenteel in onderhandeling met Buma/Stemra. Dit is natuurlijk een uitgelezen moment voor de VOB om bij aan te schuiven.

Een paar dagen later las ik het interessante artikel First foray into DRM-free music downloads for libraries. De strekking hiervan is dat, wanneer een bibliotheek digitale muziek aanbiedt, DRM geen optie is. De praktijk van het luisteren naar muziek sluit eenvoudigweg niet aan bij het gegeven dat muziek na bijvoorbeeld twee weken automatisch in het luchtledige verdwijnt. Het repetitieve karakter van het luisteren vraagt er om dat de muziek, wanneer aangeschaft (al dan niet betaald) altijd voorhanden is. Het faciliteren van een streaming aanbod kan hierin voorzien, al heb ik hierbij wel wat bedenkingen zoals beschreven in mijn eerdere post Spotify en de collectioneur.

De dienst Freegal vormt in eerste opzet een aardig voorbeeld van hoe het zou kunnen werken. Een songcatalogus (in dit geval aan Sony Music gelieerde labels) wordt zonder DRM via de bibliotheek beschikbaar gesteld aan gebruikers. De bibliotheek betaalt op voorhand voor een maximum aantal te downloaden nummers die de klant zonder DRM-restrictie op stick, iPod, laptop etc. kan zetten. Hierbij wordt, terecht, voor lief genomen dat deze nummers later wellicht aan derden worden doorgegeven. Dat is namelijk toch niet te controleren. Nadeel van Freegal is echter dat er een beperking op het aantal downloads zit van 20 tracks per persoon per maand. Het downloaden van bijvoorbeeld twee albums met ieder 12 numers zit er dus niet in.

Duidelijk is wat mij betreft echter dat het aanbieden van digitale muziek redelijk eenvoudig gerealiseerd kan worden. De diensten zijn er en de gebruikers zijn er. Het zou fantastisch zijn wanneer het aanbod van bijvoorbeeld Spotify, aangevuld met de catalogus van Muziekweb, aangeboden kon worden. De bibliotheek kan hierin de rol van distributeur vervullen en de diensten aanbieden als een extra service. Momenteel is het nog niet meer dan dat, maar dat kon wel eens snel veranderen.

MCN Muziektrends Mediathecarissen

View more presentations from Mars Mertens.

Mag het dowloaden iets menselijker?

Het internet opent muzikale deuren. Ik ontdekte dat toen ik begon met studeren en via nieuwsgroepen in contact kwam met mensen die mijn persoonlijke smaak deelden. Hierdoor werd ik geattendeerd op een fenomeneen dat ik slechts als buitenstaander kende: tapetraden. De werkwijze was simpel. Via een website, Tape Trader Network, konden contacten gelegd worden met gelijkgestemde zielen en werden lijsten met beschikbare muziek uitgewisseld. Vervolgens was er een ruilprincipe op van toepassing. Ik wil dit van jou en dan krijg jij dat van mij. Voor alle duidelijkheid: het betrof hier geen reguliere uitgaven, maar opnames van concerten, interviews, radioprogramma's etc. Officiële releases waren eenvoudigweg niet toegestaan.En, oh ja, alles op cassettes.
Via het network kon ik daardoor een ruime collectie van Frank Zappa- en Britse 70's progrock bootlegs opbouwen en deze vervolgens weer ruilen met andere verzamelaars. Elke keer als er weer een bubbeltjesenvelop op de deurmat plofte was weer een spannend feestje. Zou de opname zo goed zijn als beloofd? Was dit het concert van die langverwachte eerste keer dat nummer X of Y live uitgevoerd werd? Liet in dit interview de zanger echt het achterste van zijn tong zien?

Een band die op het Tape Trader Network ruimschoots vertegenwoordigd was, was The Grateful Dead. In een artikel in The Guardian van dit weekend worden zij aangehaald als visionairs van het web. Door hun fans, de Deadheads, te stimuleren in het opnemen van liveconcerten en deze met elkaar uit te wisselen, voorzag de band dat zij hiermee haar eigen promotie verzorgde. In tegenstelling tot het beperken van fans in hun uitwisseling van muziek trachtte de The Dead hen juist te prikkelen concerten te bezoeken, de meest waanzinnige live-opnames te maken en deze in omloop te brengen. De band spon vervolgens garen bij de verkoop van merchandise doordat concerten steevast uitverkocht waren. Geen tunnelvisie wat betreft het verkopen van albums dus, maar het bieden van een totaalervaring (fanmeetings, concerten, uitwisseling van bootlegs, merchandise én albumverkoop).

In hetzelfde Guardian-artikel wordt David Bowie aangehaald die in 2002 stelde dat muziek

"is going to become like running water or electricity"

Hij voorzag, met andere woorden, een wereld waarin muziek alomtegenwoordig zou zijn. Op elke plek, op elk moment de muziek waaraan iemand behoefte heeft. De opkomst van streaming diensten als Spotify en YouScrobble zijn hiervan sprekende voorbeelden.

Het overal kunnen krijgen wat je hebben wilt heeft voor mij echter ook een keerzijde. Er is namelijk niets leuker dan iets te vinden waarnaar je lang hebt moeten zoeken of moeite voor hebt gedaan. Of waaraan een persoonlijk verhaal of boodschap vastzit. Een puur menselijke eigenschap lijkt me.

Afgelopen weekend wisselde ik via Rapidshare muziek uit met een vriendin die ik lang niet meer had gesproken, maar met wie ik altijd een muzikale verwantschap deelde. Het werkte volgens het aloude principe ik iets voor jou en jij iets voor mij. Resultaat is dat we schitterend materiaal aan onze verzamelingen hebben toegevoegd, maar daar vanzelfsprekend ook over communiceren. Dat beetje menselijkheid zou ook opgenomen worden in al die innovatieve muziekdiensten. Alsof je een download ervaart als die op de deurmat neerploffende bubbeltjesenvelop.

Vlaamse evaluatie van DigiLeen: zoeken naar een streaming alternatief

Johan Mijs (Bibnet) heeft een Vlaamse evaluatie van DigiLeen opgesteld. De conclusie luidt als volgt:

Bibnet heeft een eigen pilootproject opgestart om de ontwikkeling van alternatieve muziekdienst te onderzoeken. Bibnet blijft ook in overleg met CDR over een streaming-opvolger voor DigiLeen. De contouren van alternatief zijn duidelijk: streaming en beluisterbaar binnen een internetbrowser, onmiddellijk en maximaal geïntegreerd binnen de zoekomgeving van de bibliotheek en een uitgebreider aanbod.

In tijden waarin ons de Spotify's en Last.FM's om de oren vliegen en ook iTunes zich waarschijnlijk in de streamingstrijd mengt is de oplossing die de bibliotheek biedt op zijn zachtst gezegd gedateerd. Ten eerste is het installeren van een speciale applicatie teveel gevraagd, zeker als dat ook niet van een leien dakje gaat (van de Vlaamse gebruikers lukte het slechts 30% dit succesvol te laten zijn). En als die applicatie dan ook slechts op een Windows-PC draait raak je wat mij betreft fundamenteel probleem: het sluit gebruikers buiten, wat haaks staat op het uitgangspunt van de bibliotheek: vrije en onbeperkte toegang tot kennis, wetenschap, cultuur en informatie.

Het DigiLeenproject, waarvan de pilotfase in Vlaanderen is verlengd tot 1 oktober 2010, laat ondanks zijn beperkingen echter wel zien dat het relatief onbekende aanbod voldoet aan een behoefte: 75% van het aanbod is wel eens geleend. Wat dat aangaat een schoolvoorbeeld van het Long Tail-principe én het voornoemde uitganspunt van bibliotheken. Des te meer een reden om zo snel mogelijk een oplossing te bieden die technisch up-to-date is en een nog groter deel van de collectie ontsluit.

Spotify en de collectioneur

De ontwikkelingen rondom muziekservice Spotify volg ik met veel belangstelling. Het gegeven dat grote hoeveelheden muziek in de cloud en daarmee te allen tijde via verschillende manieren beschikbaar zijn klinkt uitermate aantrekkelijk. Mijn probleem met dit soort diensten is echter dat ze volkomen aanbodgericht zijn. Het aanbod zal in eerste instantie voornamelijk afkomstig zijn van de grote spelers uit de muziekindustrie. Wat mij persoonlijk betreft weinig interessant. Hoe zit het met aanbod dat zich aan het uiteinde van de Long Tail bevindt? En met materiaal waarop geen auteursrecht (meer) zit? Mijn gevoel is dat dit nicheaanbod niet binnen het blikveld van een dienst als Spotify valt. Ten eerste omdat het lastig is om het materiaal boven water te krijgen (zeldame persingen/uitgaven, kleine oplagen). Ten tweede omdat het wellicht opnamen betreft die niet digitaal zijn en dus omgezet moeten worden. En ten derde omdat de onduidelijkheid rondom eigendom sowieso al reden kan zijn hiermee niet aan de slag te gaan. Spotify zal daarom, in de huidige vorm, weinig aantrekkelijk zijn voor collectioneurs. Al was het alleen maar omdat de muziek niet uit de kast te trekken is. Kunnen pronken met je collectie is namelijk iets van alle tijden en ik twijfel eraan of een playlist op je iPhone wel zoveel indruk maakt.