Ik download dus ik ben (nog steeds) sexy

Dat de entertainmentindustrie alles in het werk stelt het verderfelijke downloaden aan banden te leggen wordt de afgelopen weken wel erg duidelijk. Voor het schrijven van een volledig amendement ten behoeve van de Britse Digital Economy Bill dienst men bijvoorbeeld niet terug. Wel erg ver gaat in mijn ogen echter het obsoleet willen laten verklaren van de term piraterij. Die is namelijk te sexy. Waar de bizz piraterij in het recente verleden prima vond passen bij hieraan gerelateerd karakteristieken als moord, verkrachting en, oh ja, stelen, is het nu verworden tot een zinnenprikkelend erotisch avontuur. Of zoals Agnete Haaland, voorzitter van de International Actors' Federation het verwoordt:

"To me, piracy is something adventurous, it makes you think about Johnny Depp. We all want to be a bit like Johnny Depp. But we're talking about a criminal act. We're talking about making it impossible to make a living from what you do." 

Mevrouw Haaland vergeet hierbij echter te melden (pdf) dat er meer mensen dan ooit de bioscoop bezoeken en dat de wereldwijde filmomzet sinds 2005 met 30% is gestegen. Het kan aan mij liggen, maar dat lijkt me niet echt rijmen met broodroof.

En los daarvan, de oplossing is zo eenvoudig. Voer gewoon die heffing op internetgebruik in. Ik ben er zeker van dat geen enkele rechtgeaarde piraat hier een probleem mee heeft. Wel jammer dat de daad daarna niet meer echt sexy is, maar dat nemen we dan maar voor lief.

Digitaal muziekaanbod en persoonlijke touch

In mijn vorige blogpost Mag het downloaden iets menselijker ben ik niet ingegaan op de rol die de bibliotheek daarbij zou kunnen spelen. Dat spreekt voor zich, want muziek downloaden van een bibliotheekwebsite is momenteel nog niet mogelijk, tenminste niet op een in mijn ogen gebruiksvriendelijke manier. De muziek uit de catalogus van de Centrale Discotheek Rotterdam, ontsloten via Muziekweb, heeft DRM en is slechts beperkte tijd houdbaar. Consumentenervaringen uit het verleden hebben wel aangetoond dat dit een kansloze strategie is.

En dit is jammer, want zowel als gebruiker en als aanbieder weet ik dat het aanbod van de CDR uniek is. Toen de bibliotheek voor mij zo'n 15 à 20 jaar geleden de voornaamste bron van muzikale kennis was, maakte ik via een vriendelijke bibliothecaris, Dale Carr, kennis met de catalogus van de CDR. Uit een la onder de uitleenbalie van de bibliotheek in Groningen werd een dik boekwerk tevoorschijn gehaald dat voor mij geruime tijd de poort naar bestaande, maar tot dat moment door mij nimmer gevonden muziek zou zijn. Een soort muziekbijbel eigenlijk. De betrokkenheid van Dale maakte dat het zoeken naar muziek een waar avontuur werd, voor hem waarschijnlijk evenzoveel als voor mij. Resultaat was zelfs het organiseren van muziekavonden, waarbij we elkaar en anderen kennis lieten maken met onze collecties. Persoonlijk dus.

In de bibliotheek te Leeuwarden heb ik vandaag de dag dezelfde ervaring, maar dan als aanbieder. Nog steeds zijn bibliotheekgebruikers aangenaam verrast door het aanbod van de CDR. Het enige verschil is dat de catalogus zich niet meer bevindt in een boekwerk onder het bureau, maar op het web. En gebruikers stellen het ook (nog steeds) op prijs dat zij in hun zoektocht worden bijgestaan door een deskundig iemand, al ware het alleen maar om de euforie te delen wanneer die ene bijzondere opname aanwezig is. En het gebruik is onveranderd: van puur individueel tot het gebruik van opnames voor muziekavonden.

Mijn eerdere roep om meer menselijkheid is dus iets wat door de bibliotheek ingevuld wordt. Grote uitdaging is dan om te kijken of deze persoonlijke touch ook binnen (of naast?) een downloadservice gerealiseerd kan worden.

Mag het dowloaden iets menselijker?

Het internet opent muzikale deuren. Ik ontdekte dat toen ik begon met studeren en via nieuwsgroepen in contact kwam met mensen die mijn persoonlijke smaak deelden. Hierdoor werd ik geattendeerd op een fenomeneen dat ik slechts als buitenstaander kende: tapetraden. De werkwijze was simpel. Via een website, Tape Trader Network, konden contacten gelegd worden met gelijkgestemde zielen en werden lijsten met beschikbare muziek uitgewisseld. Vervolgens was er een ruilprincipe op van toepassing. Ik wil dit van jou en dan krijg jij dat van mij. Voor alle duidelijkheid: het betrof hier geen reguliere uitgaven, maar opnames van concerten, interviews, radioprogramma's etc. Officiële releases waren eenvoudigweg niet toegestaan.En, oh ja, alles op cassettes.
Via het network kon ik daardoor een ruime collectie van Frank Zappa- en Britse 70's progrock bootlegs opbouwen en deze vervolgens weer ruilen met andere verzamelaars. Elke keer als er weer een bubbeltjesenvelop op de deurmat plofte was weer een spannend feestje. Zou de opname zo goed zijn als beloofd? Was dit het concert van die langverwachte eerste keer dat nummer X of Y live uitgevoerd werd? Liet in dit interview de zanger echt het achterste van zijn tong zien?

Een band die op het Tape Trader Network ruimschoots vertegenwoordigd was, was The Grateful Dead. In een artikel in The Guardian van dit weekend worden zij aangehaald als visionairs van het web. Door hun fans, de Deadheads, te stimuleren in het opnemen van liveconcerten en deze met elkaar uit te wisselen, voorzag de band dat zij hiermee haar eigen promotie verzorgde. In tegenstelling tot het beperken van fans in hun uitwisseling van muziek trachtte de The Dead hen juist te prikkelen concerten te bezoeken, de meest waanzinnige live-opnames te maken en deze in omloop te brengen. De band spon vervolgens garen bij de verkoop van merchandise doordat concerten steevast uitverkocht waren. Geen tunnelvisie wat betreft het verkopen van albums dus, maar het bieden van een totaalervaring (fanmeetings, concerten, uitwisseling van bootlegs, merchandise én albumverkoop).

In hetzelfde Guardian-artikel wordt David Bowie aangehaald die in 2002 stelde dat muziek

"is going to become like running water or electricity"

Hij voorzag, met andere woorden, een wereld waarin muziek alomtegenwoordig zou zijn. Op elke plek, op elk moment de muziek waaraan iemand behoefte heeft. De opkomst van streaming diensten als Spotify en YouScrobble zijn hiervan sprekende voorbeelden.

Het overal kunnen krijgen wat je hebben wilt heeft voor mij echter ook een keerzijde. Er is namelijk niets leuker dan iets te vinden waarnaar je lang hebt moeten zoeken of moeite voor hebt gedaan. Of waaraan een persoonlijk verhaal of boodschap vastzit. Een puur menselijke eigenschap lijkt me.

Afgelopen weekend wisselde ik via Rapidshare muziek uit met een vriendin die ik lang niet meer had gesproken, maar met wie ik altijd een muzikale verwantschap deelde. Het werkte volgens het aloude principe ik iets voor jou en jij iets voor mij. Resultaat is dat we schitterend materiaal aan onze verzamelingen hebben toegevoegd, maar daar vanzelfsprekend ook over communiceren. Dat beetje menselijkheid zou ook opgenomen worden in al die innovatieve muziekdiensten. Alsof je een download ervaart als die op de deurmat neerploffende bubbeltjesenvelop.

Muziekservice Guvera: het merk is de zender

Wired trok mijn aandacht met het bericht Free, Ad-Supported Music … With a Twist. Onderwerp is de Australische muziekdienst Guvera en haar verdienmodel in het bijzonder. Guvera laat adverteerders namelijk hun merk verbinden met een muziekkanaal. Dit betekent dat een bepaald kanaal geheel is aangekleed met de uitstraling van het merk, maar daar staat tegenover dat er geen commercials worden vertoond. Luisteren zonder hindernissen dus, temeer daar het gebruik gratis is.
Voorwaarde voor het slagen van de dienst is vanzelfsprekend de bereidheid van merken zich in te kopen. Zonder merk geen muziek. De dienst wordt in de VS vanaf 30 maart gratis aangeboden aan in eerste instantie 100.000 gebruikers en heeft al flink wat startkapitaal opgehaald.

Interessant is natuurlijk de vraag in hoeverre niet-mainstream muziek binnen dit model een kans maakt en wel om twee redenen: ten eerste dient er een merk te zijn dat kapitaalkrachtig genoeg is een zender te 'branden' en ten tweede dient een nichepubliek haar weg te vinden naar een site die commercie met een grote C schrijft. Het is in ieder geval goed te zien dat de markt van vrije download- en streamingsites erg in beweging is.

Alle aandacht voor het downloadverbod: navelstaren?

NRC schrijft erover. Nu.nl volgt en ook op Twitter is het 't verhaal van de dag: afschaffen dat mogelijke downloadverbod! Heel mooi, ineens al die aandacht voor een gegeven dat al maandenlang boven de markt zweeft. Ik zou echter liever zien dat alle publicatie-energie gestoken wordt in eenzelfde soort voorstel, maar dan eentje met een in potentie veel grotere impact: de Acta. De isp's roerden zich drie weken terug al al, maar een recente reactie van de woordvoerder van de branche, Arnout Veeman van ISP Connect, wijst op weinig goeds. Hij noemt een downloadverbod zonder strafmaatregelen in navolging van stichting Brein namelijk een schijnoplossing.
Vanuit politieke hoek komen bijkans geen signalen. Ook hier lijkt de focus te liggen op landelijke maatregelen. Daarnaast vraag ik me af of een Europees downloadverbod legalisatie op nationaal niveau niet overruled. Mocht dat zo zijn dat lijkt mij alle aandacht voor een nationaal downloadverbod een kwestie van navelstaren.

Toename streamen & downloaden gaat hand in hand

Zoals reeds aangehaald in een eerdere blogpost is Cory Doctorow van mening dat de toename van het gebruik van streaming services als Last.FM en Youtube geen oplossing biedt voor het probleem van (illegaal) downloaden. In The Guardian wijdt Doctorow uit over deze, in zijn ogen, misvatting. Hij stelt allereerst dat er wat hem betreft geen onderscheid bestaat tussen streamen en downloaden. In beide gevallen, stelt hij, is er sprake van internetverkeer over uiteenlopende protocollen waarbij een eindgebruiker op zijn eigen apparaat (computer, tv, mobiel) media tot zich neemt. Het enige wat downloaden tot downloaden maakt is volgens Doctorow het feit dat het bestand wordt opgeslagen. Dat streamingdevices deze mogelijkheid niet automatisch hebben betekent geenszins dat opslaan onmogelijk is. Technisch is het namelijk prima haalbaar, al vereist het wat sleutelwerk aan de software. De entertainmentindustrie is daarmee in zijn ogen naïef en ziet streamingdiensten als een schijnoplossing.
Doctorow stelt zelfs dat een stijgend gebruik van streaming services slechts zal leiden tot een toename van het downloaden. Mensen blijven namelijk verzamelaars en wanneer het kennismaken met nieuwe muziek, films etc door betere streams eenvoudiger en laagdrempeliger wordt neemt daartoe ook de behoefte tot verzamelen toe. Dit zal volgens Doctorow op zijn beurt weer leiden tot zwaardere maatregelen van de entertainmentindiustrie om dit aan banden trachten te leggen. Een ouderwets vicieuze circel dus.

Gaat streamen het downloaden vervangen?

Op P2P Net is een interessant vraaggesprek tussen Don Tapscott en Cory Doctorow verschenen. Het interview wordt gebruikt voor het boek Rebuilding the World van Tapscott en co-auteur Anthony D. Williams dat in het voorjaar uitkomt. De insteek van Tapscott is dat streaming media het probleem van (illegaal) downloaden oplost. Doctorow zet hier echter enkele kanttekeningen bij:

1. Verzamelaars hebben behoefte aan het bezitten van materiaal. (Ik schreef hier eerder ook wat over: Spotify en de collectioneur)
2. Er zullen zonder veel moeite (illegale) streaming clients ontwikkeld worden die het materiaal ook opslaan.
3. Aanbieders van draadloze verbindingen worden door gebruikers slecht beoordeeld.
4. Fysieke opslagmedia zijn erg goedkoop (het Fedexen van harddrives is sneller dan het streaming beluisteren van media).
5. Privacy: de aanbieder weet altijd waar en wanneer en met wie je welke media tot je neemt.
6. Is streaming media overal beschikbaar (ondergronds, hoog in de lucht)?

The new keynote "Rebuilding the World" by Don Tapscott from Sogeti VINT on Vimeo.

Welke kansen biedt het downloadverbod de bibliotheekwereld?

Zoals onlangs geworden is streeft het kabinet naar een downloadverbod dat binnen drie jaar operabel is. Voorwaarde van het verbod is dat er voldoende legale alternatieven voorhanden moeten zijn waarvan de consument gebruik kan maken.

Ik geloof niet in het feit dat illegale bestandsuitwisseling ooit uitgebannen kan worden. Er zal altijd een harde kern blijven die zich weigert te conformeren aan (nieuw) beleid en technisch genoeg onderlegd is om in de krochten van het web door te gaan met filesharing.

Er zal denk ik echter een relatief grotere groep gebruikers zijn die deze moeite niet neemt en haar heil zoekt bij de legale alternatieven. Het is deze groep gebruikers die in eerste instantie voor de bibliotheek interessant is. Om aan de vraag te voldoen dient er echter wel een instrument voorhanden te zijn dat aan hun behoefte aan muziek voldoet.

Ik denk dat die behoefte voor een groot deel in het digitale domein gevonden moet worden. Ikzelf neem als voorbeeld de 3voor12 Luisterpaal van de VPRO. Bezoekers van de site kunnen hier volldige nieuw uitgekomen kwaliteitsalbums als stream beluisteren, maar niet downloaden of kopen. Wel kunnen gebruikers tags toevoegen en de albums een waardering toekennen.

3voor12 bedient slechts het popminnend publiek, maar bibliotheken hebben natuurlijk een oneindig brede doelgroep. Wanneer zij het Luisterpaalprincipe kunnen toepassen op nieuwe releases, maar daarnaast natuurlijk op bijzondere collecties, zal dit positieve effecten hebben: gebruikers maken gratis kennis met (nieuwe) muziek en bij voldoende belangstelling zal dit leiden tot fysieke uitleningen.

In het huidige principe van DigiLeen geloof ik zelf niet. Als muzikaal grootgebruiker wil ik niet gebonden zijn aan een luisterrestrictie van een aantal dagen. Het rippen van een cd mag dan officieel niet mogen, het is voor het merendeel van de gebruikers waarschijnlijk wel de voornaamste reden een album te lenen. Een gedoogbeleid lijkt me hier daarom op zijn plaats, al gooit het opheffen van de Thuiskopieheffing hier natuurlijk weer roet in het eten.

Een en ander vraagt in ieder geval om een proactieve houding van de bibliotheekwereld. De mogelijkheid ligt er om een serieuze speler te worden bij het aanbieden van digitale muziekcontent, maar dan dient er een volwassen project van gemaakt te worden dat beantwoordt aan de wensen van gebruikers en 100% van deze tijd is (wat mij betreft dus geen Digileen).

ps.

Het tegen betaling downloaden van een album uit een digitale bibliotheekcatalogus zou natuurlijk de kortste klap zijn, maar opent weer aan andere discussie. Moeten we wel of geen winkel zijn en kunnen we uberhaupt de concurrentie aan met de Bollen en iTunessen van deze wereld.

[Edit: Dit stuk verscheen eerder op Bibliotheek2.0]