23 dingen #8: online kantoortoepassingen

Zelfs online kantoortoepassingen zullen die vreemde menselijke behoefte alles uit te willen printen niet volledig uit de wereld helpen. Het maakt immers niet uit of de server nu locaal of in een ver land opgesteld staat: via het web is alles bij de hand. Het online werken kan echter wel een bijdrage leveren aan het terugdringen van het maniakale uitprinten van notities, aantekeningen en verslagen. Door gezamenlijk online aan een document te werken is het immers geen noodzaak meer collega's te voorzien van papieren exemplaren die, voorzien van krabbels, weer geretourneerd worden. 

Zelf ben ik een tevreden gebruiker van bijvoorbeeld Dropbox. Ik heb er bijvoorbeeld documenten opgeslagen die me altijd van pas kunnen komen, zoals kopieën van belangrijke persoonlijke documenten. Omdat ik ook de iPhone-app van Dropbox gebruik liggen ze daardoor altijd binnen handbereik. Het delen van mappen is met de autosyncfunctie is groot plezier, zowel voor werkdocumenten als het uitwisselen van muziek. Jammer genoeg is er nog geen koppeling met Google Docs, al las ik onlangs dat ik daarin niet de enige ben, dus dat is hoop ik een kwestie van tijd.

En nu Google Docs gevallen is: ook daarvan ben ik een enthousiast gebruiker. Zowel thuis als op het werk maak er vaker gebruik van dan de tekstverwerker op mijn computer. Zeker in vergelijk met de Windowsomgeving op de werkplek vind ik het gebruiksgemak van Google Docs groter, zowel qua look and feel als wat betreft het delen van documenten. En zolang MS Word niet op een normale wijze ODF en PDF ondersteunt blijft het in mijn ogen sowieso een inferieur (en buitensporig duur) product.

Three strikes, maar dan erger

Conservatieve Britse parlementsleden hebben een voorstel ingediend om zogenaamde 'one-click services' of 'web-lockers' te verbieden. Het voorstel is gekomen in de plaats van de eerdere roep om een three-strikes beleid. Dat werd echter na hevige protesten van zowel burgerrechtenorganisaties als collega-parlementsleden uit de Digital Economy Bill, het controversiele voorstel van Lord Peter Mandelson, gehaald.

Pijnlijk is dat de revisie veel ernstiger is dan het oorspronkelijke voorstel. Het houdt namelijk in dat niet de gebruikers die (auteursrechtelijk beschermd?) materiaal beschikbaar stellen worden gemaand, maar dat de site die het materiaal host aansprakelijk wordt gesteld. In de praktijk kan dit ertoe leiden dat de volledige site uit de lucht wordt gehaald. Met andere woorden: TNT Post wordt voor onbepaalde tijd verboden omdat iemand iets illegaals verstuurd heeft.

De pijlen worden zoals gezegd in het bijzonder gericht op 'one-click services'. Hiermee wordt bijvoorbeeld een dienst als Rapidshare bedoeld. Dit is een site waarop grote bestanden geupload kunnen worden. Deze komen vervolgens middels een eenvoudige weblink voor andere gebruikers beschikbaar. De uploader kan het bestand echter ook niet-publiekelijk beschikbaar stellen, bijvoorbeeld als het gaat om persoonlijke documenten, filmpjes etc. (Over het voordeel hiervan schreef ik eerder). Met het voorstel bestaat in theorie ook de mogelijkheid dat sites als Youtube of Google Docs uit de lucht gehaald worden. Hierbij is immers ook het principe uploaden & delen op van toepassing.

Dat de reden waarom iets offline wordt gehaald echter niet altijd legitiem is bleek van de week in het schrijnende geval van de Lessig-lezing. In het kader van de Amerikaanse DMCA-wetgeving wordt momenteel onderzocht of de entertainmentindustrie geen misbruik maakt van dit soort regels. Er bestaat het vermoeden dat er bewust onjuiste aanklachten naar site-eigenaren worden verstuurd, waarbij de dreiging hiervan alleen al reden genoeg een site maar uit de lucht te halen, inclusief content die geen enkele auteurswet overtreedt.

Een in alle opzichten draconisch voorstel dus. Het lijkt een retorische vraag wiens belangen hiermee gediend worden. Die van de digitale burger in ieder geval niet.

Bibliotheekdiensten & de Google-cloud

Het zal weinigen ontgaan zijn dat er een verschuiving plaatsvindt van desktopgerelateerde diensten naar aanbod op het web: de zogenaamde clouddiensten. Het aanbod van Google, de Apps, is daarbij een van de grote spelers. Het is interessant om te zien hoe Google deze diensten in Nederland nu, via een overeenkomst met Surf, aanbiedt aanbiedt voor gebruik binnen het onderwijs. Naast de voordelen die cloudcomputing eigen zijn (extern onderhoud & veilige opslag) is het sterkste argument te kiezen voor Google het feit dat zij open standaarden ondersteunt. Dit, vanzelfsprekend, in tegenstelling tot rivaal Micrsosoft, die met Azure ook clouddiensten levert.

Wat zou het toch mooi zijn wanneer ook bibliotheken deze diensten aan hun aanbod zouden kunnen toevoegen. Gezien de economische malaise zijn bezuinigingen vrijwel onvermijdelijk. Het kiezen voor afstoten van dure desktoplicenties en daarmee, in Googles geval, inherent kiezen voor open standaarden, lijkt mij daarmee een onweerstaanbaar alternatief. En mocht het volledig overstappen op de cloud in eerste instantie een brug te ver zijn, dan is altijd mogelijk eerst warm te draaien met de aanstaande cloudversie van Open Office.

Pleidooi voor Open Document Format in de bibliotheek

Afgelopen week bezocht ik de studiemiddag Open Source in de Informatievoorziening. Onderdeel van de algemene introductie was uitleg over het Actieplan Nederland Open in Verbinding (NOiV). Kern van het actieplan is dat (semi)overheidsinstellingen moeten voldoen aan de principe "pas toe of leg uit". Dit moet resulteren in het toepassen van open standaarden of het uitleggen waarom dat niet mogelijk is. Eén van de bekendste toepassingen van het actieplan is dat de (rijks)overheid intern en extern communiceert met behulp van het Open Document Format. Deze zogenaamde open standaard heeft betrekking op tekstbestanden en wordt ondersteund door onder andere OpenOffice.org en Lotus Symphony. Ook de in populariteit toenemende cloudapplicaties als Googledocs ondersteunen ODF. Dit zijn, in tegenstelling tot het alom aanwezige Microsoft Word, gratis te gebruiken tekstverwerkingsprogramma's. Uitgebreide Nederlandstalige informatie over gebruik en toepassing van het ODF staat op de site van de OpenDoc Society.

Tot mijn grote teleurstelling maken bibliotheken geen onderdeel uit van de instellingen waarop het actieplan betrekking heeft. En dat terwijl bibliotheken grotendeels afhankelijk zijn van overheidsfinanciering. Daarnaast staan bibliotheken van oudsher voor de vrije verspreiding van informatie. Het inherente karakter van een pakket als Microsoft Office staat hier recht tegenover. Ten eerste duur is het duur in het gebruik en ten tweede maakt het gebruik van een gesloten standaard (.doc of .docx). Deze geslotenheid staat vrije informatie-uitwisseling in de weg. Het is bijvoorbeeld mogelijk dat nieuwe versies van Microsoft Word oude versies en hierin opgemaakte bestanden niet meer ondersteunen, mits het programma (tegen betaling) geupgrade wordt.

Het behoort mijns inziens tot de taak van bibliotheken haar gebruikers hierover te informeren en tevens het goede voorbeeld te geven. Dat betekent dat bibliotheken stoppen met geld uitgeven aan een pakket als Microsoft Office en een gratis alternatief aanbieden. Mijn ervaring bij een gemeente heeft geleerd dat dit nauwelijks tot problemen leidt. Daarnaast maken bibliotheken zich sterk voor het informeren over het sociale web. Peiler van het slagen van web 2.0 is het gebruik van open standaarden. In de informatievoorziening richting de klant behoort daarom het benoemen waarom deze standaarden onmisbaar zijn. Een stok achter de deur in de vorm van het Actieplan zou daarbij helpen. De VOB zou deze handschoen daarom moeten oppakken en toenadering zoeken tot het programmabureau NOiV.